Mikrobiota pochwy odgrywa kluczową rolę w zdrowiu intymnym kobiet. Ten złożony ekosystem, składający się głównie z bakterii – pałeczek kwasu mlekowego – odpowiada za utrzymanie równowagi mikrobiologicznej i ochronę przed patogenami.
Zaburzenia mikroflory i brak dominacji bakterii kwasu mlekowego w pochwie, prowadzi do dysbiozy, co toruje drogę innym mikroorganizmom np. paciorkowcom, gronkowcom, grzybom z rodzaju Candida lub pierwotniakowi (rzęsistkowi pochwowemu) do nadmiernego wzrostu. Dysbioza pochwy może przebiegać bezobjawowo ale najczęściej jej symptomem są upławy, swędzenie i pieczenie lub nieprzyjemny zapach. Zdarza się, że może mieć następstwa w postaci zapalenia narządów miednicy mniejszej, niepłodności, poronienia, przedwczesnego pęknięcia błon płodowych i porodu przedwczesnego (Gudnadottir et al., 2022).
Innowacyjnym rozwiązaniem w profilaktyce i terapii dysbiozy pochwy są postbiotyki – bioaktywne metabolity wytwarzane przez probiotyki, które mogą modulować mikrobiotę pochwy, wspierając jej równowagę i zdrowie.
Znaczenie mikrobioty pochwy
Mikrobiota pochwy to naturalny ekosystem bakteryjny, w którym dominują bakterie kwasu mlekowego z rodzaju Lactobacillus. Ich obecność jest kluczowa dla utrzymania kwaśnego pH (3,8–4,5), które hamuje rozwój patogenów, takich jak Candida albicans, Escherichia coli czy Gardnerella vaginalis. Ta bariera ochronna jest wrażliwa na zmiany hormonalne, antybiotyki, nieodpowiednią higienę oraz stres. Gdy równowaga mikroflory zostaje zaburzona, pojawia się ryzyko infekcji intymnych, takich jak bakteryjna waginoza czy grzybica pochwy (Plummer, Vodstrcil, & Bradshaw, 2024).
Gatunki bakterii Lactobacillus spp. rozwijają się w beztlenowym środowisku pochwy i wytwarzają postbiotyki (metabolity), takie jak kwasy organiczne (w tym kwas mlekowy), nadtlenek wodoru (H2O2), czy bakteriocyny. Bakterie kwasu mlekowego przyczyniają się w ten sposób do utrzymania zdrowego mikrobiomu pochwy i pełnią funkcję obronną przed szczepami patogennymi. Kwas l-mlekowy i d-mlekowy utrzymuje wartość pH środowiska pochwy na poziomie niższym niż 4,5 i znacznie zmniejsza ryzyko rozwoju zakażenia chorobotwórczymi bakteriami lub grzybami, które do wzrostu wymagają warunków o wyższym pH. Niski kwaśny odczyn środowiska sprzyja również ponownej kolonizacji przez bakterie Lactobacillus. pH pochwy zależy również od ilości zmagazynowanego w komórkach nabłonka pochwy glikogenu, który jest przetwarzany przez bakterie Lactobacillus w kwas mlekowy. Produkcja kwasów organicznych sprzyja adhezji bakterii z rodzaju Lactobacillus do nabłonka pochwy i umożliwia utrzymanie jej prawidłowej mikroflory pod względem ilościowym i jakościowym. Kwas mlekowy posiada również właściwości uszkadzające błony komórkowe niektórych bakterii i grzybów, co prowadzi do wycieku cytoplazmy z uszkodzonej komórki, a w konsekwencji do jej śmierci. Większość danych naukowych popiera również teorię dotyczącą ochronnej roli H2O2 przed dysbiozą i kolonizacją patogenów. Ważnym elementem metabolitu bakterii kwasu mlekowego są również działające antybakteryjnie bakteriocyny, które wykazują zdolność degradacji DNA lub rRNA drobnoustrojów potencjalnie chorobotwórczych. Bakteriocyny są bardzo silne biologicznie – przyjmuje się, że jedna cząsteczka zabija jedną wrażliwą komórkę bakteryjną. Najważniejsze z nich to acidolina, laktacyna, amylowiryna, laktobina i plantarycyna (O’Hanlon, Moench, & Cone, 2011; Witkin & Linhares, 2017).
Czym są postbiotyki?
Postbiotyki to bioaktywne metabolity wytwarzane przez bakterie probiotyczne w trakcie procesów fermentacyjnych. W ich skład wchodzą m.in. krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe, egzopolisacharydy, bakteriocyny i enzymy. W odróżnieniu od probiotyków, które zawierają żywe mikroorganizmy, postbiotyki są produktami ich aktywności i nie zawierają żywych bakterii. Dzięki temu są stabilniejsze, łatwiejsze w przechowywaniu i bezpieczniejsze dla osób z osłabionym układem odpornościowym.
Właściwości postbiotyków
- Regulacja pH pochwy – Kwas mlekowy zawarty w postbiotykach pomaga utrzymać kwaśne środowisko pochwy, które sprzyja rozwojowi korzystnych bakterii;
- Działanie antybakteryjne i przeciwgrzybicze – Związki takie jak bakteriocyny hamują wzrost patogenów, w tym Candida albicans i Escherichia coli;
- Stymulacja układu odpornościowego – Postbiotyki wzmacniają lokalną odpowiedź immunologiczną, co pomaga w zwalczaniu infekcji;
- Blokowanie biofilmu – Biofilm tworzony przez patogeny utrudnia ich eliminację. Postbiotyki przeciwdziałają jego powstawaniu, co ułatwia leczenie infekcji.
Profilaktyka i terapia infekcji układu moczowo-płciowego z wykorzystaniem postbiotyków
Postbiotyki znajdują zastosowanie w profilaktyce zdrowia intymnego, szczególnie u kobiet narażonych na nawracające infekcje pochwy. Żele lub kremy dopochwowe zawierające postbiotyki wspierają rozwój bakterii kwasu mlekowego, hamując namnażanie się patogenów.
Regularne stosowanie produktów postbiotycznych przynosi liczne korzyści, w tym:
- Ochronę przed infekcjami bakteryjnymi i grzybiczymi
- Redukcję objawów, takich jak świąd, pieczenie i suchość pochwy
- Przywracanie naturalnego pH pochwy
Zdrowa mikroflora pochwy jest ważna w profilaktyce chorób całego układu moczowo-płciowego. Dysbiotyczne środowisko pochwy może być potencjalnym rezerwuarem bakterii pochodzących z jelit, które mogą migrować do układu moczowego. Pochwa stanowi także ważne miejsce dla działań interwencyjnych, mających na celu wspieranie mikrobioty pochwy i zmniejszenie ryzyka zakażeń układu moczowego.
Postbiotyki mogą być stosowane nie tylko w profilaktyce, ale również w terapii infekcji intymnych. W połączeniu z antybiotykami lub jako samodzielna terapia, produkty postbiotyczne redukują ryzyko nawrotów infekcji i wspierają odbudowę mikroflory pochwy.
Badania kliniczne przeprowadzone przez Shen i wsp i in. (2023) wykazały, że żele postbiotyczne skutecznie łagodzą objawy bakteryjnej infekcji pochwy.
Produkty zawierające metabolity bakterii kwasu mlekowego wykazują również zdolność do hamowania wzrostu patogenów poprzez blokowanie biofilmu bakteryjnego i wspieranie kolonizacji przez bakterie kwasu mlekowego (O’Hanlon et al., 2011). Takie działanie pozwala na szybsze i bardziej skuteczne zwalczanie infekcji, a jednocześnie minimalizuje ryzyko nawrotów.
Bezpieczeństwo i tolerancja postbiotyków
Postbiotyki są dobrze tolerowane przez organizm i cechują się wysokim profilem bezpieczeństwa. W badaniach klinicznych produkty na bazie postbiotyków były skuteczne i wolne od poważnych działań niepożądanych (O’Hanlon et al., 2011; Shen et al., 2023).
Podsumowanie
Postbiotyki stanowią przyszłość w profilaktyce i terapii infekcji intymnych. Ich zdolność do modulacji mikrobioty pochwy, wspierania jej równowagi i ochrony przed patogenami sprawia, że są skutecznym i bezpiecznym narzędziem w dbaniu o zdrowie intymne kobiet. Produkty zawierające w składzie postbiotyki już teraz oferują pacjentkom innowacyjne rozwiązania, które mogą zrewolucjonizować podejście do zdrowia pochwy. W obliczu rosnącej liczby infekcji intymnych i problemów związanych z antybiotykoterapią, postbiotyki oferują naturalne, skuteczne i bezpieczne wsparcie zdrowia intymnego.
Gudnadottir, U., Debelius, J. W., Du, J., Hugerth, L. W., Danielsson, H., Schuppe-Koistinen, I., . . . Brusselaers, N. (2022). The vaginal microbiome and the risk of preterm birth: a systematic review and network meta-analysis. Sci Rep, 12(1), 7926. doi:10.1038/s41598-022-12007-9
O’Hanlon, D. E., Moench, T. R., & Cone, R. A. (2011). In vaginal fluid, bacteria associated with bacterial vaginosis can be suppressed with lactic acid but not hydrogen peroxide. BMC Infect Dis, 11, 200. doi:10.1186/1471-2334-11-200
Plummer, E. L., Vodstrcil, L. A., & Bradshaw, C. S. (2024). Unravelling the vaginal microbiome, impact on health and disease. Curr Opin Obstet Gynecol, 36(5), 338-344. doi:10.1097/GCO.0000000000000976
Shen, X., Xu, L., Zhang, Z., Yang, Y., Li, P., Ma, T., . . . Sun, Z. (2023). Postbiotic gel relieves clinical symptoms of bacterial vaginitis by regulating the vaginal microbiota. Front Cell Infect Microbiol, 13, 1114364. doi:10.3389/fcimb.2023.1114364
Witkin, S. S., & Linhares, I. M. (2017). Why do lactobacilli dominate the human vaginal microbiota? BJOG, 124(4), 606-611. doi:10.1111/1471-0528.14390
